De Cabaretfirma

Aantekeningen over grappen schrijven en kleine zalen spelen.

Wat je allemaal moet regelen voordat je überhaupt één grap mag vertellen

·

Wat je allemaal moet regelen voordat je überhaupt één grap mag vertellen

Je denkt dat je cabaretier bent. Dat je grappen schrijft, ze oefent, een zaal instapt en dan gewoon begint. Dat is ook zo. Maar daarvoor — ruim daarvoor — zit er een berg administratie, vergunningen en formulieren die niemand je vertelt over op de opleiding. Omdat er geen opleiding is. Je leert het vanzelf, op de harde manier, wanneer iemand je na een optreden vraagt of je een factuur kunt sturen en jij denkt: een factuur.

De zakelijke kant die niemand sexy vindt

Je bent zzp’er. Of je dat wilt of niet, op het moment dat je je eerste tientje verdient met een optreden, ben je ondernemer. Dat betekent: inschrijving bij de KvK, een btw-nummer aanvragen, bijhouden wat je verdient, en eens per kwartaal of per jaar aangifte doen. Het klinkt als volwassen dingen die andere mensen doen, maar het zijn dus jouw dingen.

Ik weet nog dat ik mijn eerste factuur maakte in een Word-document, zonder btw-regel, zonder KvK-nummer, en het naar een cultureel centrum stuurde dat het vriendelijk terugstuurde met de mededeling dat ze het niet konden verwerken. Twee weken later stuurde ik een nieuwe factuur. Die was ook niet goed. Derde keer was het raak, maar inmiddels had ik het gevoel dat ik beter was in administratie dan in grappen schrijven.

Het helpt om dit vroeg uit te zoeken. Niet omdat het leuk is, maar omdat je dan niet halverwege een try-out-periode bezig bent met belastingvragen terwijl je eigenlijk wilt nadenken over je tweede blok.

Vergunningen, regelingen en wanneer je de overheid nodig hebt

Dan zijn er de situaties waarbij je niet alleen met de programmeur van een zaal te maken krijgt, maar ook met de gemeente of een andere instantie. Speel je buiten? Dan heb je in veel gevallen een evenementenvergunning nodig. Organiseer je zelf iets in een ruimte die daar niet standaard voor ingericht is — een schuur, een bedrijfspand, een leegstaande winkel — dan geldt er van alles rondom brandveiligheid, maximale bezetting en geluidsnormen.

Dit klinkt als iets voor grote festivals, maar het raakt ook de kleine zaal. Ik heb een keer in een ruimte gespeeld waarbij de eigenaar achteraf vertelde dat we eigenlijk twintig mensen te veel hadden. Hij had het niet gecheckt, ik had het niet gecheckt, en we hadden gewoon geluk. Dat is niet de manier waarop je wilt werken.

De informatie van de Rijksoverheid over vergunningen en evenementenregelgeving is een logische eerste stop als je iets organiseert waar je zelf verantwoordelijkheid voor draagt. Het is droog, het is ambtelijk, maar het staat er wel. En beter een saaie avond op een overheidswebsite dan een boete of, erger, een onveilige situatie.

Wat ik inmiddels doe: zodra ik iets buiten mijn vaste zalen organiseer, stel ik drie vragen. Wie is de vergunninghouder? Wat is de maximale bezetting? En wie regelt de muziekrechten? Die laatste vergeet iedereen altijd.

Muziekrechten, Buma/Stemra en de grap die een liedje is

Gebruik je muziek in je act? Dan heb je te maken met Buma/Stemra. Zelfs als het een fragment is. Zelfs als het een parodie is. Zelfs als je denkt dat het te kort is om te tellen. De meeste zalen zijn aangesloten en betalen een jaarlijkse vergoeding, waardoor jij als artiest gewoon kunt spelen. Maar als je in een ruimte speelt die dat niet geregeld heeft, of als je zelf iets organiseert, dan ligt de verantwoordelijkheid ergens anders.

Ik gebruik in mijn act een paar keer muziek. Eén keer live, één keer als fragment. De zalen waar ik speel regelen dit zelf, maar ik check het altijd even. Niet omdat ik bang ben voor een deurwaarder die midden in mijn set binnenkomt — dat is niet hoe het werkt — maar omdat je als kleine speler toch al genoeg dingen hebt die fout kunnen gaan. Geluid dat uitvalt. Een punchline die niet landt. Een voordeur die blijft kraken.

Wat ook mensen vergeten: als je een nummer schrijft dat lijkt op een bestaand nummer — en in cabaret doe je dat soms expres, als parodie — dan gelden er regels over hoe ver je mag gaan. Een parodie mag, maar er zijn grenzen. Die grenzen zijn vager dan je denkt. Ik heb ze één keer geraakt, niet overschreden, maar geraakt, en dat was een ongemakkelijk gesprekje met iemand die ik daarna nog moest tegenkomen op een festival.

Hoe je dit allemaal niet ten koste laat gaan van je schrijven

Het risico van al het bovenstaande is dat je er zo in verzinkt dat je vergeet waarom je het doet. Je wilt grappen schrijven. Je wilt op een podium staan en iets zeggen dat klopt, dat mensen raakt, dat ze op de fiets naar huis nog even aan denken. Niet een factuursjabloon invullen.

Wat bij mij werkt — en dit is geen universeel advies, dit is gewoon wat ik doe — is een harde scheiding tussen schrijftijd en regeltijd. Schrijftijd is onaanraakbaar. Geen mail, geen administratie, geen telefoontjes over bezettingsaantallen. Regeltijd is een apart blok, meestal aan het einde van de week, waarbij ik alles afhandel wat niet met de inhoud te maken heeft.

Dat klinkt georganiseerder dan het is. In de praktijk loopt het door elkaar, zeker rondom try-outs. Je bent druk met tekst, en dan komt er een mail binnen over een contract, en dan denk je: even snel, en dan ben je een uur kwijt. Maar de intentie helpt.

Wat ook helpt: één iemand in je netwerk die iets verder is dan jij en die je kunt bellen met domme vragen. Niet voor alles, maar voor de momenten waarop je denkt: wacht, hoe werkt dit nou eigenlijk? Die persoon is goud waard. Zorg dat je ook voor iemand anders die persoon bent, want zo werkt het.

Een ding dat ik mezelf heb aangeleerd is om elke keer dat ik een nieuwe zaal of een nieuwe situatie inga, vijf minuten te besteden aan de vraag: wat weet ik hier niet van? Niet om me zorgen te maken, maar om te weten wat ik moet uitzoeken. Soms is het antwoord: niets bijzonders. Soms is het: oh, dit is een buitenlocatie, ik moet even bellen.

De grappen schrijf je zelf. De administratie ook. Maar als je weet hoe dat tweede deel werkt, gaat het eerste deel een stuk beter.

Tot slot

Je kunt heel goed zijn in je vak en toch struikelen over dingen die niets met je vak te maken hebben. Een vergeten vergunning. Een factuur die niet klopt. Muziek waarvan je niet wist dat je er iets voor moest regelen. Het zijn geen grote dingen, maar ze kosten tijd, ze kosten energie, en soms kosten ze geld dat je liever in een nieuwe microfoon had gestoken.

Ik zeg niet dat je dit allemaal op dag één moet weten. Ik wist het ook niet. Ik heb het geleerd door fouten te maken, door mensen te vragen, door een keer te laat te zijn met een aangifte en vervolgens een brief te krijgen die me deed zweten op een dinsdagochtend.

Wat ik wel zeg: zoek het op. Vraag het na. En ga dan schrijven.

Meer om te lezen